Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ.....μια ηθική αμοιβή για τους γενναίους

λίγα λόγια σαν ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Τα Στρατιωτικά μετάλλια είναι μια επίσημη ηθική-κυρίως- αναγνώριση της υπηρεσίας που προσφέρει κάποιος στην πατρίδα του και απονέμονται για πράξεις θυσίας, ηρωισμού ή προσφοράς. Ταυτόχρονα όμως ένα Στρατιωτικό μετάλλιο είναι και μια ένδειξη για τους άλλους της προσφοράς του κατόχου προς την πατρίδα του, της αναφοράς του κατόχου σαν διαρκές παράδειγμα προς μίμηση καθώς η απονομή του αποτελεί επίτευγμα  και προπαντός ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας της πατρίδας.

Τα πολεμικά μετάλλια καθιερώθηκαν από τα περισσότερα κράτη μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, σαν ένδειξη τιμής για τους πολεμιστές που συμμετείχαν στους πολέμους ή διακρίθηκαν για τον ηρωισμό τους σ' αυτούς.Στην Πατρίδα μας το πρώτο πολεμικό μετάλλιο ήταν το "Αριστείο του Αγώνος". Συγκεκριμένα  το Βασιλικό Διάταγμα [ΒΔ] της 20-5-1834, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 20  της 3-6-1834, προέβλεπε:

• Αργυρό αριστείο για τους αξιωματικούς

• Χάλκινο αριστείο για τους υπαξιωματικούς

• Σιδηρούν αριστείο για τους στρατιώτες  και ναύτες.

Με νεότερο ΒΔ του Φεβρουαρίου του 1835 προβλεπόταν να χορηγηθεί αριστείο και σε όλους τους αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και στρατιώτες των τότε ενόπλων δυνάμεων, εφόσον είχαν λάβει μέρος στην επανάσταση. Τα αριστεία θα δίνονταν μόνο στους επιζώντες αγωνιστές, ενώ δεν προβλεπόταν κάποια διάκριση για τους πεσόντες κατά την διάρκεια της επανάστασης ούτε για τους ήδη αποβιώσαντες. Ίσως τότε η απονομή αριστείων να αποτέλεσε μια ανέξοδη ηθική ικανοποίηση για την επιβράβευση των αγώνων και θυσιών του λαού για την ανεξαρτησία της Πατρίδας.

Αποφάσισα λοιπόν να γράψω λίγα λόγια για τον Πολεμικό Σταυρό όχι μόνο γιατί είναι μια σημαντική ηθική αμοιβή για ηρωισμό στο πεδίο της μάχης, αλλά και γιατί-κατά τη γνώμη μου- είναι το πλέον περιπετειώδες Ελληνικό πολεμικό μετάλλιο για τις πολλές μεταβολές που υπέστη τόσο στη μορφή όσο και στις διαδικασίες της απονομής του, από την καθιέρωσή του  το 1917 έως και σήμερα.

Έτσι λοιπόν με βάση τα χαρακτηριστικά στοιχεία της μορφής του θα μπορούσαμε να πούμε ότι διακρίνουμε τρεις τύπους Πολεμικού Σταυρού. Έναν ουδέτερο, έναν Βασιλικό κι έναν Δημοκρατικό, οι οποίοι αντανακλούν την πολιτική κατάσταση ή το πολίτευμα που επικρατούσε στην Ελλάδα την εποχή που ο καθένας τους κατασκευάστηκε. (α)

--------------

(α) Η διάκριση από το άρθρο του Υπτγου εα Ορθόδοξου Ζωτιάδη στην ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ τεύχος 2/2005

--------------

Κάπως έτσι λοιπόν ξεκίνησαν όλα.

Τον Αύγουστο του 1916 επιβλήθηκε το στρατιωτικό επαναστατικό κίνημα της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη και σε ολόκληρη τη Μακεδονία με τη βοήθεια των συμμαχικών δυνάμεων  της Αντάντ και με σκοπό φυσικά η Ελλάδα να πολεμήσει στο πλευρό των συμμάχων.(μη ξεχνάτε, είμαστε στα μάσα του Α' παγκοσμίου πολέμου [ΑΠΠ] ). Η πατρίδα μας ζει τον Εθνικό Διχασμό. Τέλος πάντων, την αρχηγία της Εθνικής Άμυνας την ανέλαβε η τριανδρία Βενιζέλου, Δαγκλή, Κουντουριώτη η οποία και σχημάτισε τον Σεπτέμβριο του 1916 την Προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης και με αυτό το προσωρινό κράτος η πατρίδα μας έλαβε μέρος στον ΑΠΠ στο πλευρό της Αντάντ. Αυτή λοιπόν η κυβέρνηση στα πλαίσια της προετοιμασίας των στρατιωτικών μονάδων που θα πολεμούσαν στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού μετώπου, εξέδωσε κατ' αρχήν το Διάταγμα 336/29-10-1916 (ΦΕΚ Α' 27/1-11-1916) για την απονομή ηθικών αμοιβών για διακεκριμένες πράξεις στο πεδίο της μάχης.

Με αυτό το Διάταγμα καθιερώθηκαν ως ηθικές αμοιβές:

1. η προαγωγή στον αμέσως επόμενο βαθμό

2. η απονομή παρασήμου ή στρατιωτικού μεταλλίου    και

3. η μονιμοποίηση εφέδρων

και υποχρέωνε τους Διοικητές να αναφέρουν ιεραρχικά τις αξιέπαινες πράξεις, ώστε να αποφασίζεται άμεσα η απονομή των αμοιβών από το Υπουργείο των Στρατιωτικών.

Τέσσερις μήνες αργότερα πρωτοεμφανίστηκε και ο Πολεμικός Σταυρός.

Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ του 1917 

Μέσα στη λαίλαπα λοιπόν του Εθνικού Διχασμού κι ενώ η Ελλάδα έχει πλέον κηρύξει τον πόλεμο στη Γερμανία και την Βουλγαρία καθιερώθηκε για πρώτη φορά σαν ηθική αμοιβή ο Πολεμικός Σταυρός, αλλά και το μετάλλιο Στρατιωτικής αξίας. Συγκεκριμένα η προσωρινή Επαναστατική Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης τον καθιέρωσε κατ’ αρχήν με το Προεδρικό Διάταγμα [ΠΔ] 1681/28-2-1917 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 52/8-3-1917 "περί του είδους και του τρόπου της απονομής των στρατιωτικών μεταλλίων ή παράσημων". Σύμφωνα λοιπόν με αυτό το ΠΔ ο Πολεμικός Σταυρός απονεμόταν αποκλειστικά για διακεκριμένες πράξεις στο πεδίο της μάχης, είχε τη μορφή κατακόρυφου ξίφους  που καθόταν σε κυκλικό στεφάνι, πίσω από το ξίφος σε οριζόντια πλάκα ήταν χαραγμένη η φράση «Η ΤΑΝ Η ΕΠΙ ΤΑΣ», στην πίσω όψη της πλάκας αναγραφόταν "ΕΛΛΑΣ 1916-1917" και η ταινία του είχε μαύρο χρώμα με μπλε κάθετα σειρήτια στις δυο του άκρες. Το ΠΔ επίσης καθόριζε την διαδικασία και τον τρόπο απονομής του, το αναμνηστικό δίπλωμα που το συνόδευε και την υποχρέωση των αρμοδίων να το απονέμουν το ταχύτερο στους δικαιούχους.

Λίγο αργότερα στις 20 Μαΐου 1917 με το ΠΔ 2467 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α’ 94/22-5-1917 «περί παραχωρήσεως κτημάτων εν Μακεδονία εις τους μετασχόντας του Εθνικού Αγώνος» η προσωρινή κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης αποφάσισε οι κάτοχοι του Πολεμικού Σταυρού να μπορούν με αίτηση τους και μετά την απόλυση τους απ’ το στρατό, να ζητήσουν να τους παραχωρηθεί δωρεάν γεωργική γη, ώστε να μπορούν να  συντηρηθούν μαζί με την οικογένεια τους.

Οι πρώτοι πολεμικοί σταυροί –που ήταν από άργυρο- κατασκευάστηκαν στο Γαλλικό νομισματοκοπείο. Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι στο κάτω μέρος της πίσω όψης τους είναι χαραγμένη με πολύ μικρά γράμματα η φράση «L. SUE pinx., A. A. RIVAUD scuip, Salonique 1917. », κάτι που σημαίνει ότι το γλυπτό έγινε από τον RIVAUD και η χάραξη της μήτρας απ’ τον SUE που πιθανολογείται ότι εκείνη την εποχή βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη και υπηρετούσαν στη «Γαλλική Στρατιά της Ανατολής». Αργότερα, πολεμικοί σταυροί κατασκευάστηκαν κι από άλλους κατασκευαστές –Έλληνες ή ξένους- με αποτέλεσμα να υπάρχουν μικροδιαφορές μεταξύ τους στις λεπτομέρειες ή στο υλικό κατασκευής.

Κάποτε –φυσικό ήταν άλλωστε- το επαναστατικό με το επίσημο κράτος ενώθηκε. Κοντολογίς οι σύμμαχοι κατέλαβαν την Αθήνα, έδιωξαν το βασιλιά Κωνσταντίνο –που άφησε το θρόνο στον πρίγκιπα Αλέξανδρο- παραίτησαν τη κυβέρνηση Ζαΐμη και επέβαλαν το Βενιζέλο που στις 14 Ιουνίου 1917 σχημάτισε κυβέρνηση.....μια πονεμένη, ενδιαφέρουσα, μα άλλη ιστορία…..κάποτε ίσως γράψω ή τέλος πάντων πείσω το Θόδωρο να γράψει.....εγώ αμετακίνητος στον Πολεμικό Σταυρό.

Στις 30 Ιουνίου 1917 λοιπόν εκδόθηκε ΒΔ που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 128/30-6-1917 "περί του είδους και του τρόπου της απονομής των στρατιωτικών μεταλλίων ή παράσημων", το οποίο περιελάμβανε  ακριβώς το κείμενο του ΠΔ 1681 της Προσωρινής κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης, διευκρινίζοντας την υποχρέωση των αρμοδίων να προτείνουν όχι μόνο τον δικαιούχο, αλλά και το παράσημο που δικαιούται και νομοθετώντας την υπογραφή του διπλώματος που συνόδευε το παράσημο  από τον υπουργό Στρατιωτικών

Και στις 31 Οκτωβρίου 1917 εκδόθηκε οριστικό ΒΔ «περί ηθικών αμοιβών δια πράξεις διακεκριμένας» που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 260/13-11-1917, που καθόριζε με κάθε λεπτομέρεια τα είδη των ηθικών αμοιβών και τις διαδικασίες της απονομής τους. Η κωδικοποίηση των διατάξεων που αφορούσαν τον Πολεμικό Σταυρό αναφερόταν στα άρθρα 14, 15 και 16 και δεν είχε καμιά ουσιαστική διαφορά  απ’ όσα ήδη έχουμε αναφέρει, εκτός ίσως από την παρότρυνση του νομοθέτη να χορηγεί τον Πολεμικό Σταυρό αυτός που τον απονέμει.

Παρόλα αυτά οι διατάξεις που αφορούσαν τον Πολεμικό Σταυρό συμπληρώθηκαν ή τροποποιήθηκαν με επόμενα ΒΔ. Συγκεκριμένα, με το ΒΔ της 27ης Φεβρουαρίου 1918 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 48/3-3-1918, καθορίστηκε ότι οι ηθικές αμοιβές για διακεκριμένες πράξεις θα απονέμονταν πλέον και σε ιδιώτες και των δύο φύλων, με το ΒΔ της 16ης Μαρτίου 1918 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 59/21-3-1918, «περί ηθικών αμοιβών δια πράξεις διακεκριμένας», καθορίστηκε η απονομή ηθικής αμοιβής για διακεκριμένες πράξεις όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια του κράτους και την τήρηση της έννομης τάξης, με το ΒΔ της 30ης  Ιουλίου 1918 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 170/3-8-1918, καθορίστηκαν οι τρεις τάξεις του Πολεμικού Σταυρού και η διάκριση τους -με τον Α' τάξεως να έχει κλαδί δάφνινο στην ταινία, τον Β' τάξεως αστέρι και τον Γ' τάξεως να μην έχει διακριτικό-,  νομοθετήθηκε ότι οι μέχρι τότε Πολεμικοί Σταυροί που είχαν απονεμηθεί ήταν Γ' τάξεως, καθορίστηκε ότι οι δικαιούχοι γεωργικής γης ήταν μόνο οι κάτοχοι Πολεμικού Σταυρού Α' τάξεως  και ορίστηκαν σαφώς οι δικαιούχοι της απονομής του, με το ΒΔ της 18ης  Ιουνίου 1919 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 140/24-6-1919, καθορίστηκαν οι διαδικασίες που αφορούσαν το δίπλωμα που συνόδευε τον Πολεμικό Σταυρό και με το ΒΔ της 5ης  Οκτωβρίου 1919 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 229/17-10-1919, δόθηκε η δυνατότητα στον Αρχηγό Στρατού να παρασημοφορεί με Πολεμικό Σταυρό Α’ τάξεως τις πολεμικές σημαίες των συνταγμάτων που διακρίθηκαν στο πεδίο της μάχης.

 Οι πολεμικές σημαίες…..τι ωραίο θέμα!!!.....συγκρατημένα σύντροφοι, να ένα μικρό εμβόλιμο αφιέρωμα, πάντα σε σχέση και μόνο με τον Πολεμικό Σταυρό.



Η Πολεμική Σημαία του 602ΤΠ. Φυλάσσεται στη ΣΧΠΖ



Σύμφωνα με τη νομοθεσία της πατρίδας μας λοιπόν, Πολεμική Σημαία απονέμεται σε μονάδες των ενόπλων δυνάμεων στις οποίες ανατίθεται πολεμική αποστολή που συνεπάγεται εμπλοκή με τον εχθρό. Οι μονάδες που δικαιούνται την απονομή Πολεμικής Σημαίας αποφασίζονται από το Συμβούλιο Αρχηγών Γενικών Επιτελείων [ΣΑΓΕ] και η απονομή γίνεται με ΠΔ. Οι Πολεμικές Σημαίες φυλάσσονται με ευθύνη των Διοικητών των μονάδων στις οποίες έχουν απονεμηθεί και όταν απαιτηθεί η χρήση τους, παραλαμβάνονται και επανατοποθετούνται από Σημαιοφόρο που πάντα συνοδεύεται από τιμητική φρουρά. Οι Πολεμικές Σημαίες χρησιμοποιούνται κατά τη μάχη, αλλά και σε τελετές (παρελάσεις, ορκωμοσίες κλπ). Αν η μονάδα διαλυθεί η Πολεμική της Σημαία παραδίδεται στο πολεμικό μουσείο  αν όμως μεταπέσει σε επιστρατευόμενη εξακολουθεί να την κατέχει. Είναι  λοιπόν σαφές ότι,  η απονομή τιμητικών διακρίσεων στις Πολεμικές Σημαίες αποτελεί το αποκορύφωμα των απονομών γιατί τιμά το σύνολο των  μαχητών της μονάδας που την κατέχει, τους εξυψώνει το ηθικό, τους γεμίζει υπερηφάνεια και παραμένει ιστορικό παράδειγμα προς μίμηση.



Η Σημαία του 121ΣΠΖ.Φυλάσσεται στη ΣΧΠΖ

Πολεμικός Σταυρός του 1916-17 Α’ τάξεως λοιπόν, απονεμήθηκε σε 14 πολεμικές σημαίες συνταγμάτων με την ημερήσια διαταγή Στρατιάς της  30ης Οκτωβρίου 1920, την οποία υπέγραψε ο τότε Αρχηγός Στρατού Λ. Παρασκευόπουλος, για τη γενναιότητα, την αυτοθυσία και τον ηρωισμό που επέδειξαν κατά την διάρκεια του Α’ ΠΠ, αλλά και για τα εδάφη της πατρίδας που απελευθέρωσαν.

Συγκεκριμένα –και για την ιστορία- τα συντάγματα που παρασημοφορήθηκαν ήταν τα εξής:


5ο Πεζικού, Ι Μεραρχίας

1ο Πεζικού, ΙΙ Μεραρχίας

5/42 Ευζώνων. ΧΙΙΙ Μεραρχίας

3ο Πεζικού, ΧΙΙΙ Μεραρχίας

12ο Πεζικού, ΙΙΙ Μεραρχίας

7ο και 9ο  Κρητών, Μεραρχίας Κρήτης

9ο Πεζικού, ΧΙV Μεραρχίας

1ο, 2ο και 3ο  Σερρών, Μεραρχίας Σερρών

5^ο και 6ο  Αρχιπελάγους, Μεραρχίας Αρχιπελάγους  

Ο Πολεμικός Σταυρός αποτέλεσε την ηθική αμοιβή για τους πολεμιστές του Α’ ΠΠ, της εκστρατείας στην Ουκρανία που ακολούθησε και την πρώτη περίοδο της Μικρασιατικής εκστρατείας μέχρι το τέλος Μαρτίου του 1921, που εκδόθηκε από τον βασιλιά Κωνσταντίνο –που είχε επανέλθει στην Ελλάδα- το ΒΔ «περί εκτελέσεως του νόμου ΓΡΣΗ περί συστάσεως Αριστείου Ανδρείας» και δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α’ 47/23-3-1921.



πορεία προς την Άγκυρα

 Από τότε κι ως το τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας οι μαχητές που διακρίνονταν αμείβονταν με το Αριστείο ανδρείας…..κι όχι μόνο αυτό!!!.....ο Πολεμικός Σταυρός μπήκε στη δεύτερη θέση στην αρχαιότητα  των πολεμικών μεταλλίων…..ήθη και έθιμα μιας εποχής δύσκολης και διχαστικής…..Σκεφτείτε σύντροφοι, ο Κωνσταντίνος με μεταβατική διάταξη του παραπάνω ΒΔ παρότρυνε όσους είχαν Πολεμικό Σταυρό οποιασδήποτε τάξης να ζητήσουν με αίτηση τους να τον ανταλλάξουν με Αριστείο Ανδρείας…..τι ντροπή προς τους πολεμιστές…..και όπως ήταν φυσικό η διάταξη αυτή είχε την ανάλογη απήχηση…..σχεδόν μηδενική!!!



Η Σημαία του 14ΣΠΖ. Φυλάσσεται στη ΣΧΠΖ

 Ο αριθμός Πολεμικών Σταυρών που απονεμήθηκαν σε Έλληνες και ξένους στρατιωτικούς είναι αδύνατο να εκτιμηθεί, γιατί οι απονομές του –εκτός του υπουργού Στρατιωτικών που ήταν ελάχιστες- δεν αναφέρονταν στις εγκύκλιες διαταγές του υπουργείου παρά μόνο στις ημερήσιες διαταγές των σχηματισμών, που είναι σχεδόν αδύνατο να ερευνηθούν. Μόνο μετά το τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας –και μέχρι το τέλος του 1924 με την έκδοση της 754/18-12-1924 εγκυκλίου διαταγής του υπουργείου Στρατιωτικών που η απονομή του σταμάτησε οριστικά- όταν το υπουργείο απένειμε αναδρομικά Πολεμικούς Σταυρούς είναι δυνατόν να ερευνηθούν και να μετρηθούν με αρκετή σιγουριά οι απονομές. ( ο Υπτγος εα Ορθόδοξος Ζωτιάδης σε σχετικό του  άρθρο στην Στρατιωτική ιστορία τ.130 αναφέρει 338 απονομές).

Τέλος –και για να ολοκληρωθεί επιτέλους η παρουσίαση του Πολεμικού Σταυρού 1917- το μόνο που θα ήθελα να προσθέσω, είναι ότι ο διχασμός της εποχής επηρέασε –όσο κι αν φαίνεται απίστευτο- και τις απονομές τιμητικών διακρίσεων στους ήρωες, μιας και η μια παράταξη είχε προτίμηση στον Πολεμικό Σταυρό και η άλλη –οι βασιλικοί- στο Αριστείο Ανδρείας.

Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ του 1940

Ένας από τους πρώτους νόμους που ψήφισε η κυβέρνηση Μεταξά, αμέσως μετά την κήρυξη του Ελληνοιταλικού πολέμου, ήταν ο Αναγκαστικός Νόμος [ΑΝ] 2646/11-11-1940 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α’ 389/13-11-1940 «περί ηθικών αμοιβών δια διακεκριμένας πράξεις», που αφενός περιείχε το σύνολο των ηθικών αμοιβών, αλλά αφετέρου τροποποίησε και τον Πολεμικό Σταυρό, δίνοντας του βασιλικά χαρακτηριστικά. Σύμφωνα λοιπόν με αυτόν το νόμο, ο Πολεμικός Σταυρός απονέμονταν για διακεκριμένες πράξεις στο πεδίο της μάχης των στρατιωτικών όλων των όπλων των ενόπλων δυνάμεων, ύστερα από πρόταση του υπουργού Στρατιωτικών –που ενημερωνόταν για την ηρωική πράξη ιεραρχικά και γρήγορα- και πάντα με την έκδοση σχετικού ΒΔ. Ήταν χάλκινος, και στο μέσον του υπήρχε κύκλος που στο μπροστινό του μέρος απεικόνιζε το βασιλικό οικόσημο ενώ στο πίσω μέρος ήταν χαραγμένο το «1940». Στους βραχίονες του σταυρού υπήρχαν δύο ξίφη που διασταυρώνονταν, με τη λαβή τους προς τη βάση του. Η ταινία του σταυρού ήταν μεταξένια, χωρισμένη σε τρεις ίσες κάθετες λωρίδες  και δίχρωμη, αφού οι δύο εξωτερικές λωρίδες είχαν χρώμα βαθύ κόκκινο και η μεσαία μπλε. Το μετάλλιο περιλάμβανε τρεις τάξεις την Α’ –της οποίας το στέμμα που ήταν πάνω απ’ το Σταυρό ήταν χρυσό-, την Β’ της οποίας το στέμμα ήταν αργυρό και την Γ’ το στέμμα της οποίας ήταν χάλκινο. (το στέμμα καταργήθηκε στο τέλος του 1973, -μετά απ' το δημοψήφισμα της δικτατορίας και την κατάργηση της βασιλείας-  και αντικαταστάθηκε με αστέρι. Η σχετική διαταγή είναι η Φ.447/123503/Σ.5457/30-11-73 ΑΕΔ 1η ΜΕΟ/Δ1/Ι) Από κει και πέρα ο Νόμος ασχολιόταν με θέματα διαδικαστικά –απονομών, διπλωμάτων, υπογραφών κλπ- και με το τελευταίο του άρθρο καταργούσε όλες τις αντίθετες προϋπάρχουσες διατάξεις που αφορούσαν τον Πολεμικό Σταυρό.

Η πολεμική Σημαία του 574ΤΠ. Φυλάσσεται στη ΣΧΠΖ

Ταυτόχρονα, άλλοι νόμοι, διατάγματα ή διαταγές του ΓΕΣ τον τροποποίησαν ή τον συμπλήρωσαν. Ας τα δούμε κι αυτά, κουραστικά δε λέω, όμως ιστορία γράφουμε. Με τον ΑΝ 2746/1940 λοιπόν, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α’ 461/31-12-1940 «περί επεκτάσεως του ΑΝ 2646/1940…κλπ» δινόταν η δυνατότητα απονομής Πολεμικού Σταυρού και μετά θάνατον σε ήρωες μαχητές, εφόσον πραγματοποίησαν ηρωική πράξη που ενέπιπτε στις περιπτώσεις του ΑΝ 2646/1940, με τον ΑΝ 3120/1942 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α,23 της εξόριστης Ελληνικής κυβέρνησης στο Λονδίνο «περί τροποποιήσεως άρθρων τινών του ΑΝ 2646/1940» καθορίστηκε ότι σε κανέναν δεν απονέμεται για πρώτη φορά Πολεμικός Σταυρός ανώτερος της Γ’ τάξης και με  το ΝΔ 299/1947 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α’ 77/19-4-47 «περί διατάξεων αφορωσών ηθικάς αμοιβάς δια διακεκριμένας πράξεις»  επεκτάθηκε η απονομή του Πολεμικού Σταυρού και στις περιπτώσεις στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον των κομμουνιστών –βρισκόμαστε ήδη στη λαίλαπα του συμμοριτοπόλεμου σύντροφοι- ή ξένων ατόμων ή ομάδων που προπαγάνδιζαν υπέρ τους.

Η Πολεμική Σημαία του 529ΤΠ. Φυλάσσεται στη ΣΧΠΖ



Ακολούθησαν διαταγές του ΓΕΣ –που εκδόθηκαν στις 16-9-1947 και στις 2-4-1948- που κυρίως ασχολήθηκαν με τις διαδικασίες για την ταχύτερη απονομή του μεταλλίου εκχωρώντας το δικαίωμα της απονομής του Πολεμικού Σταυρού απ’ τον βασιλιά στους διοικητές των μεγάλων στρατιωτικών σχηματισμών, διαταγές –κυρίως αυτή που εκδόθηκε στις 27-7-1948- που συγκεκριμενοποίησαν τα δικαιώματα απονομής των διοικητών, περιορίζοντας τους μόνο σε δικαίωμα απονομής Πολεμικού Σταυρού Γ’ τάξης, ενώ δικαίωμα απονομής Πολεμικού Σταυρού Β’ τάξης είχε μόνο ο υπουργός Στρατιωτικών ύστερα από πρόταση του αρχηγού/ΓΕΣ και ο Πολεμικός Σταυρός Α’ τάξης απονεμόταν μόνο με ΒΔ. Ύστερα, μια διαταγή του ΓΕΣ που εκδόθηκε στις 7-12-1948  καθόριζε την απονομή κάθε τάξης του Πολεμικού Σταυρού ανάλογα με το βαθμό του δικαιούχου στρατιωτικού, διαταγή που ευτυχώς ανακλήθηκε γρήγορα –στις 2-2-1949- οπότε επανήλθε η σπουδαιότητα της διακεκριμένης πράξης στο πεδίο της μάχης. Τέλος με διαταγή που εκδόθηκε στις 8-6-1949 –όταν ο συμμοριτοπόλεμος πλησίαζε στο τέλος του και ο νικητής πλέον είχε διαφανεί- ανακλήθηκε το δικαίωμα απονομής του Πολεμικού Σταυρού απ’ τους διοικητές των σχηματισμών και γύρισε στο βασιλιά. Ο Πολεμικός Σταυρός 1940 κατασκευάστηκε από επτά τουλάχιστον διαφορετικούς κατασκευαστές, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν αρκετές ποικιλίες του με μικροδιαφορές.  
Απονεμήθηκε -πολυάριθμες απονομές, όλες καταγεγραμένες και εύκολα ερευνήσιμες-  στα γεγονότα της περιόδου 1940-49, αλλά και αργότερα στον πόλεμο της Κορέας.

Η Πολεμική Σημαία του 53 ΣΠΖ. Φυλάσσεται στη ΣΧΠΖ



Η γρήγορη κατάληψη της Ελλάδας από τους Γερμανούς το 1941, είχε σαν επακόλουθο την μη υλοποίηση σχετικών προτάσεων για την απονομή Πολεμικών Σταυρών. Αυτό έγινε αργότερα και από την κατοχική, αλλά και από την εξόριστη κυβέρνηση είτε είχε έδρα το Λονδίνο, είτε το Κάιρο. Η κατοχική κυβέρνηση απένειμε πολλούς Πολεμικούς Σταυρούς σε μαχητές που διακρίθηκαν ή σκοτώθηκαν ηρωικά στις επιχειρήσεις της περιόδου 1940-41 εναντίον των Ιταλών και των Γερμανών, ενώ η εξόριστη κυβέρνηση απένειμε Πολεμικούς Σταυρούς κυρίως σε σύμμαχους στρατιωτικούς που πολέμησαν μαζί με Έλληνες στην Ελλάδα ή στη Μέση Ανατολή και σε μαχητές Ελληνικών μονάδων – Ιερός λόχος κλπ- που διακρίθηκαν στις μάχες της περιόδου 1942-44 εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Τέλος, μετά την απελευθέρωση απονεμήθηκαν αναδρομικά Πολεμικοί Σταυροί για την περίοδο 1940-45 και στη συνέχεια από το 1946 για τις επιχειρήσεις του συμμοριτοπόλεμου.
Κι ενώ σε καμιά διάταξη του ΑΝ 2646/1940 –όπως τελικά ίσχυσε- δεν προβλεπόταν η απονομή Πολεμικού Σταυρού Α’ τάξεως σε πολεμικές Σημαίες, εντούτοις πραγματοποιήθηκαν δεκατέσσερις που απ ότι φαίνεται βασίστηκαν στις διατάξεις του ΒΔ της 31/10/1917. Οι Πολεμικές σημαίες που παρασημοφορήθηκαν ήταν, των 592-593-601-602-603-615-620 ΤΠΖ, των Α-Β-Γ-Δ-Ε μοιρών Καταδρομών, της στρατιωτικής σχολής Ευελπίδων και του Ιερού λόχου. Αρκετά αργότερα –το 1960- παρασημοφορήθηκαν και έξι Πολεμικές σημαίες της αντιστασιακής οργάνωσης ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ του Ζέρβα που επιχείρησε εναντίον των εισβολέων την περίοδο 1941-45. Συγκεκριμένα παρασημοφορήθηκαν με Πολεμικό Σταυρό Α’ τάξεως οι πολεμικές Σημαίες των αρχηγείων Τζουμέρκων, Ηπείρου και Βάλτου, του τάγματος Αλ. Παπαδόπουλου και της σχολής Εφέδρων αξιωματικών και με Πολεμικό Σταυρό Β’ τάξεως η πολεμική Σημαία του αρχηγείου Ξηρομέρου.

Όμως με Πολεμικό Σταυρό Α’ τάξεως παρασημοφορήθηκαν και πενήντα τέσσερις Ελληνικές πόλεις και χωριά (Καλάβρυτα, Ανώγεια, Κλεισούρα, Ζαχάρω κλπ) που υπέστησαν σφαγές, δεινοπάθησαν ή δυσκολεύτηκαν ουσιαστικά στις περιόδους της εισβολής, της κατοχής και του συμμοριτοπόλεμου.

Επιπλέον με τον Πολεμικό Σταυρό 1940 παρασημοφορήθηκαν και οι μαχητές του εκστρατευτικού σώματος Ελλάδος (ΕΚΣΕ) που επιχείρησαν στην Κορέα (1950-53), αλλά και η Σημαία του Ελληνικού τάγματος –με Σταυρό Α’ τάξεως- με το ΒΔ/6-6-1952 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α’ 270/30-9-1952.

Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ του 1974

Το 1974 –κι ενώ ήδη έχει γίνει το δημοψήφισμα της δικτατορίας που κατάργησε τη βασιλεία- εκδόθηκε το Νομοθετικό Διάταγμα [ΝΔ] 376/74 "περί Στρατιωτικών Μεταλλίων" που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α' 98/9-4-1974, το οποίο επανακαθόρισε όλες τις κατηγορίες πολεμικών και μη Στρατιωτικών Μεταλλίων και καθόρισε τις προϋποθέσεις αλλά και τις διαδικασίες της απονομής τους. 

Συνοπτικά οι διατάξεις του συγκεκριμένου ΝΔ που αφορούν τον Πολεμικό Σταυρό είναι: 

1.Οι διατάξεις που αφορούν όλα τα πολεμικά μετάλλια και που σύμφωνα με αυτές τα πολεμικά μετάλλια απονέμονται μόνο σε καιρό πολέμου ή σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι στρατιωτικοί εντάσσονται με μονάδες που επιχειρούν έξω από την Ελληνική Επικράτεια με εντολή της Ελληνικής κυβέρνησης, μπορούν ν' απονεμηθούν και σε άνδρες των Σωμάτων Ασφαλείας αρκεί να έχουν διατεθεί στις ένοπλες δυνάμεις και να επιχειρούν με τους ίδιους όρους με τους στρατιωτικούς, αλλά και σε στρατιωτικούς ξένων κρατών που μετέχουν σε κοινές επιχειρήσεις με τις Ελληνικές ένοπλες δυνάμεις και που επιχειρούν με τους ίδιους όρους με τους Έλληνες συναδέλφους τους. Τέλος τα πολεμικά μετάλλια μπορούν ν' απονεμηθούν και σε ιδιώτες Έλληνες ή αλλοδαπούς που αποδεδειγμένα συνέβαλαν αποφασιστικά με πράξεις ηρωισμού ή αυτοθυσίας στο αίσιο αποτέλεσμα πολεμικών επιχειρήσεων ή προσέφεραν πολύτιμες υπηρεσίες στις ένοπλες δυνάμεις της Πατρίδας μας. 

Η αίθουσα Τιμών της ΣΧΠΖ


2. Οι διατάξεις που αφορούν τον Πολεμικό Σταυρό και που σύμφωνα με αυτές, απονέμεται για διακεκριμένες πράξεις στο πεδίο της μάχης ή αλλού σε διατεταγμένη πολεμική επιχείρηση.

Διακρίνεται σε τρείς τάξεις

- στην Α' τάξη που απονέμεται σε ανώτατους αξιωματικούς.

- στην Β' τάξη που απονέμεται σε ανώτερους αξιωματικούς       και

- στην Γ' τάξη που απονέμεται στους κατώτερους αξιωματικούς, στους ανθυπασπιστές,   στους  έφεδρους αξιωματικούς, στους οπλίτες και στους μαθητές των στρατιωτικών σχολών

Σε κάθε περίπτωση ο Πολεμικός Σταυρός απονέμεται με ΠΔ που εκδίδεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ύστερα από πρόταση του Υπουργού Εθνικής Αμύνης[ΥΠΕΘΑ]. Επίσης το ΝΔ ορθά προβλέπει ότι σε καιρό πολέμου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να εξουσιοδοτήσει τον Αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων (σημερινό Αρχηγό ΓΕΕΘΑ)  ή τους Αρχηγούς των κλάδων των ενόπλων δυνάμεων (σημερινών Αρχηγών γενικών επιτελείων) ν' απονέμουν στ' όνομα του τον Πολεμικό Σταυρό και η πράξη αυτή να κυρωθεί εκ των υστέρων από αυτόν με την έκδοση σχετικού Προεδρικού Διατάγματος. Τέλος το ΝΔ καθόριζε ότι με ΠΔ που θα εκδοθεί ύστερα από πρόταση του ΥΠΕΘΑ θα ρυθμιστούν όλα τα εκτελεστικά θέματα που αφορούν στην περιγραφή και τον τύπο των μεταλλίων, στη μορφή των ταινιών και των διπλωμάτων που το συνοδεύουν, στη διαδικασία και στις διατυπώσεις υποβολής προτάσεων για την απονομή του και  στο τυπικό της επίδοσής του.

Όμως τελικά αυτό το ΠΔ-αν θέλετε το πιστεύετε-εκδόθηκε τελικά είκοσι εννέα χρόνια αργότερα, το 2003.Στο μεσοδιάστημα όλων αυτών των  χρόνων βέβαια,  έγιναν -ευτυχώς- κάποιες ενέργειες.

Η Ελληνική δύναμη στο Κοσσυφοπέδιο



Αρχικά ο τότε Αναπληρωτής ΥΠΕΘΑ Αντώνης Δροσογιάννης τον Μάιο του 1985 έδωσε εντολή και κατασκευάστηκαν για το Γενικό Επιτελείο Στρατού [ΓΕΣ] και το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας [ΓΕΑ] ανεπίσημοι Πολεμικοί Σταυροί Α’ τάξεως με τα διακριτικά της Ελληνικής Δημοκρατίας, που συνοδεύτηκαν με τα αντίστοιχα διπλώματα. Αυτός ο τύπος Πολεμικού Σταυρού –αν και δεν προβλεπόταν από το ΝΔ 376/1974-  απονεμήθηκε σε τέσσερις πολεμικές Σημαίες μονάδων που συμμετείχαν σε ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ. Συγκεκριμένα το 2000 παρασημοφορήθηκε η Σημαία του 601ΤΠ που συμμετείχε στην επιχείρηση «ALBA» στην Αλβανία και το 2001 οι Σημαίες της 34 Μ/ΚΤΞΠΖ, του 501Μ/ΚΤΠΖ και του 507Μ/ΚΤΠΖ τα οποία συμμετείχαν στην επιχείρηση «JOINT GUARDIAN» στο Κοσσυφοπέδιο.

Λίγο αργότερα, τον Οκτώβριο του 1985 συντάχθηκε από το ΓΕΕΘΑ (Αρχηγός Πτέραρχος Νίκος Κουρής) εισήγηση με σχέδιο ΠΔ που αφορούσε τον τύπο των μεταλλίων, των ταινιών τους και των διπλωμάτων που θα τα συνόδευαν και προωθήθηκε για συζήτηση και έγκριση από το ΣΑΓΕ, χωρίς όμως θετική κατάληξη.

Τελικά στο ΦΕΚ Α' 128/29-5-2003 δημοσιεύτηκε το ΠΔ 159/17-3-2003 που επιτέλους καθόρισε τον τύπο, την περιγραφή και την διαδικασία απονομής των πολεμικών μεταλλίων και των διπλωμάτων που τα συνοδεύουν.

Συνοπτικά για τον Πολεμικό Σταυρό το ΠΔ αναφέρει ότι έχει σχήμα σταυρού και κατασκευάζεται από χαλκό. Στο μέσον της  μπροστινής του όψης είναι τοποθετημένο μέσα σε κύκλο το Εθνόσημο της Ελληνικής Δημοκρατίας το οποίο για την Γ' τάξη είναι χάλκινο για την Β' τάξη επάργυρο και για την Ά' τάξη επίχρυσο. Ανάμεσα από τους βραχίονες του σταυρού είναι τοποθετημένα χιαστί δύο ξίφη με τις λαβές τους προς τα κάτω. Στο πάνω μέρος του σταυρού είναι τοποθετημένος χάλκινος κρίκος από τον οποίο διέρχεται η ταινία του μεταλλίου, η οποία είναι από μεταξωτό ύφασμα κυματιστό και αποτελείται από τρεις λωρίδες, από τις οποίες οι δύο εξωτερικές έχουν χρώμα βαθύ κόκκινο και η ενδιάμεση βαθύ μπλε. Τέλος στην πίσω όψη του σταυρού αναγράφεται "ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ". 

Αυτός ο τύπος Πολεμικού Σταυρού –που επίσημα δεν έχει κατασκευαστεί ακόμα- θα απονέμεται στο εξής σε όλες εκείνες τις περιπτώσεις που θα ισχύουν οι προϋποθέσεις απονομής του.

Ο ΜΠΑΓΑΣΑΣ στο ίδρυμα Λεντάκη.....οδοιπορικό στους χώρους της μάχης του Μαραθώνα

Κυρίες & κύριοι, αγαπημένοι μου σύντροφοι & φίλοι καλησπέρα

Είναι αλήθεια ότι όταν συζητήθηκε η αναγκαιότητα παρουσίασης μιας εκδήλωσης αναφοράς στη Μάχη του Μαραθώνα και κυρίως, όταν μου προτάθηκε να συμμετάσχω ενεργά στην παρουσίαση και τη διαδικασία της, το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό είναι ότι σήμερα τα γεγονότα που απασχολούν την ελληνική κοινή γνώμη έχουν πολύ λίγη σχέση με τα όσα ένδοξα κατάφεραν λίγοι ενωμένοι Αθηναίοι και Πλαταιείς με επικεφαλής το Μιλτιάδη στο Μαραθώνα το καλοκαίρι του 490πχ, 25 αιώνες πίσω.

Τι περιθώρια υπάρχουν να συγκριθεί το μεγαλειώδες αυτό γεγονός με το σήμερα όταν η πατρίδα μας βιώνει μια άνευ προηγουμένου οικονομική, αλλά κυρίως ηθική και συνειδησιακή κρίση, όταν τα πάντα αμφισβητούνται, όταν οι συμπατριώτες μας χάνουν τις δουλειές τους όταν ζουν σε καθεστώς κατοχής και κατάθλιψης? Τι αξία μπορεί σήμερα να έχει μια  προσπάθεια υπενθύμισης του γεγονότος ότι πριν από λίγους μήνες συμπληρώθηκαν 25 αιώνες από τη μάχη του Μαραθώνα κι ότι αυτή η μάχη ήταν από μόνη της ένα γεγονός που επηρέασε καθοριστικά την εξέλιξη της παγκόσμιας ιστορίας?

Ύστερα σκέφτηκα το Σιμωνίδη –τον ποιητή που ύμνησε τον ηρωισμό των Ελλήνων στους περσικούς πολέμους- βλέπουμε το αντίγραφο του επιτύμβιου επιγράμματος που βρίσκεται στο τύμβο των Αθηναίων μαχητών στο Μαραθώνα το πρωτότυπο είναι στο Αρχαιολογικό μουσείο που στο κάτω μέρος γράφει ΕΛΛΗΝΩΝ  ΠΡΟΜΑΧΟΥΝΤΕΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΜΑΡΑΘΩΝΙ ΧΡΥΣΟΦΟΡΩΝ ΜΗΔΩΝ ΕΣΤΟΡΕΣΑΝ ΔΥΝΑΜΙΝ - και θυμήθηκα ότι οι μαχητές της μάχης του Μαραθώνα υπήρξαν πρόμαχοι της Ελλάδας για τους συγχρόνους τους.

Σκέφτηκα τους ίδιους τους μαχητές που θεωρούσαν τη συμμετοχή τους στη μάχη το μεγαλύτερο γεγονός της ζωής τους. Αδιάψευστος μάρτυρας ο Αισχύλος που το υπενθύμισε στο επιτάφιο επίγραμμα του κι αυτό εμένα μου λέει ότι ο Αισχύλος ίσως θα ήθελε περισσότερο να τον θυμόμαστε  σαν ήρωα μαραθωνομάχο παρά σαν καταξιωμένο και δημοφιλή τραγικό ποιητή.

Ο νους μου γύρισε στον Πλάτωνα που πολλά χρόνια μετά τη μάχη του Μαραθώνα επισήμανε στους νόμους του την πανευρωπαϊκή της αξία. Χαρακτήρισε την πολεμική δραστηριότητα των Περσών προγραμματισμένη όχι μόνο εναντίον των Ελλήνων αλλά και εναντίον όλων των κατοίκων της τότε Ευρώπης και τόνισε τη σωτήρια της έκβαση. Και είναι γεγονός ότι η θέση αυτή του Πλάτωνα αποτελεί και τη σημερινή επίσημη θέση της ιστορίας που σε κάθε ευκαιρία τονίζει τη σημασία της μάχης του Μαραθώνα όχι μόνο για την ελευθερία των Ελλήνων όχι μόνο για την ελευθερία  των άλλων λαών της Ευρώπης, αλλά κυρίως για την εξέλιξη της ιστορίας και του δυτικού πολιτισμού.

Όμως παρόλα αυτά έχουν περάσει αιώνες πολλοί από τότε. Η κλαγγή των όπλων, οι ιαχές της μάχης, τα προστάγματα των στρατηγών,  οι φωνές των πολεμιστών που μάχονταν σώμα με σώμα, οι κραυγές πόνου και αγωνίας αυτών που σκότωναν και σκωτονόντουσαν, όλα αυτά έχουν χαθεί.

Και πιστέψτε με καταμεσής στον κάμπο του Μαραθώνα με τα μποστάνια τριγύρω, τα σύγχρονα υδρευτικά συστήματα και τα πολλά γεωργικά μηχανήματα, την άναρχη δόμηση  τον λαβύρινθο των χωματόδρομων που ποτέ δεν ξέρεις πού οδηγούν, αλλά και τη μεγάλη λεωφόρο που τον τέμνει από άκρη σε άκρη, κάθε ιδέα ηρωισμού μοιάζει αταίριαστη. Και είναι γεγονός ότι τα μνημεία της μάχης που θα δει σήμερα ο επισκέπτης είναι ελάχιστα. Είναι κυρίως ο Τύμβος, το Τρόπαιο των Αθηναίων κι ένα μικρό μουσείο, σε μεγάλη απόσταση μάλιστα μεταξύ τους. Τίποτε άλλο δεν θυμίζει αυτήν την απόβαση ξένου στρατεύματος στη γη μας και τη νικηφόρα απόκρουσή του.

 Ή μήπως όχι;

Γιατί αν θυμηθούμε τον Παυσανία –έγραψε κι αυτός για τη μάχη πολύ αργότερα- και συμφωνήσουμε ότι «οι άνθρωποι φτιάχνουν τη μνήμη και όχι οι τόποι», τότε όλα αλλάζουν και ο Μαραθώνας δεν μπορεί να νοηθεί απλά σαν τουριστικό ή αρχαιολογικό αξιοθέατο. Επειδή είναι και συμβολίζει  κάτι πέρα από αυτά. Στο Μαραθώνα δόθηκε αγώνας ζωής και θανάτου, αγώνας υπεράσπισης τρόπου ζωής,πολιτεύματος  και πολιτισμού κι έτσι η επίσκεψη εκεί είναι  σίγουρα ο τόπος που σηματοδοτεί την επιστροφή στην ουσία των πραγμάτων, είναι προσκύνημα στο παρελθόν και δέσμευση για το μέλλον. Μία αναμέτρηση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό, τον οποίο καλείται να υπερβεί, όπως οι Μαραθωνομάχοι.

Και με αυτό λοιπόν το σκεπτικό πήρα τη μοτοσικλέτα μου και ξεκίνησα σε αναζήτηση του πεδίου της μάχης από το Διόνυσο , παίρνοντας τον δρόμο με τις πολλές στροφές αλλά και την πανοραμική θέα του κόλπου και της Εύβοιας απέναντι. -στη φωτογραφία βλέπουμε το κάμποτου Μαραθώνα, που βρίσκεται  ανάμεσα στα παράβουνα της Πεντέλης, Αγριελίκι και  Κοτρώνι από τη μία μεριά και τη θάλασσα από την άλλη.-  Από την Εύβοια ήλθαν οι Πέρσες, αφού είχαν καταστρέψει πρώτα την Ερέτρια και ουσιαστικά είχαν τον είχαν τον πρώτο λόγο, αφού αυτοί αποβιβάστηκαν και στρατοπέδευσαν σε αυτή την άκρη της Αττικής επιλέγοντας ουσιαστικά το πεδίο της μάχης. 

Από ένα στενό και δύσβατο μονοπάτι ανάμεσά στα παράβουνα φαίνεται ότι κατέβηκαν οι Αθηναίοι, επιλέγοντας τον δυσκολότερο αλλά ταχύτερο δρόμο προς τον Μαραθώνα, μόλις έλαβαν την είδηση ότι έφθασε ο τρομερός στρατός των Περσών. Γιατί ήρθαν οι Πέρσες?....είχαν στόχο να τιμωρήσουν παραδειγματικά την Αθήνα και την Ερέτρια, επειδή είχαν τολμήσει να βοηθήσουν τους Ίωνες επαναστάτες και ν αποκαταστήσουν το κύρος του Μεγάλου Βασιλέα. «Δέσποτα, μέμνεο των Αθηναίων», θύμιζε άλλωστε στον Δαρείο σε κάθε γεύμα του ένας δούλος. Στην πραγματικότητα όμως επρόκειτο για τη σύγκρουση δύο μεγάλων πολιτισμών. Αντίπαλοι ήταν από τη μία μεριά η απέραντη περσική αυτοκρατορία που, με βασιλιά το Δαρείο, είχε κατακτήσει όλη την Ανατολή, και από την  άλλη άκρη η κατακερματισμένη, κατά το σύνηθες, Ελλάδα, σίγουρα ανέτοιμη για τέτοιες συγκρούσεις, με τη δύναμή της όμως να εντοπίζεται στο υψηλό φρόνημα  περί ελευθερίας των πολιτών της. Και τελικά η απόφαση των Σπαρτιατών να μην ανταποκριθούν στο κάλεσμα των Αθηναίων για βοήθεια τους άφησε μόνους απέναντι στον τρομερό εχθρό, στην υπερδύναμη της εποχής .Όμως τελικά  από τη θέση αυτή θεμελίωσαν τη μελλοντική τους δόξα και τον ηγεμονικό τους ρόλο στον ελληνικό κόσμο. Και παρά τις εσωτερικές διαμάχες τους, τη δύσκολη ώρα βρέθηκαν και πολέμησαν δίπλα-δίπλα όλοι εκείνοι που αργότερα οικοδόμησαν το μεγαλείο της Αθήνας, πνευματικό και πολιτικό: ο Μιλτιάδης,  ο Θεμιστοκλής, ο Αριστείδης, ο Αισχύλος, ο Καλλίμαχος, αλλά και ο ήρωας αγρότης Εχετλαίος, ο Επίζηλος και ο μάρτυρας ήρωας Κυναίγειρος.

Και με τις σκέψεις αυτές έφτασα και προσπέρασα τη Νέα Μάκρη, και συνάντησα επιτέλους, την πρώτη πινακίδα για τα αρχαία: «Προς Ιερό Αιγυπτίων θεών» (θέση Μπρεξίζα -Μικρόν Ελος). Έστριψα αμέσως μετά και... χάθηκα για να συνειδητοποιήσω τελικά πως έπρεπε να στρίψω λίγο παρακάτω. Υποτίθεται πως το Ιερό βρίσκεται κάπου πίσω από την αμερικανική βάση, κοντά στη θάλασσα,δίπλα σε μια εκκλησία την Αγία Κυριακή. Αν το βρει κανείς ας ενημερώσει κι εμένα...


.....το Ιερό αυτό του 2ου αιώνα μ.Χ. δεν έχει σχέση με τη Μάχη του Μαραθώνα, είναι αφιερωμένο στις αιγυπτιακές θεότητες. Εδώ, βρέθηκαν μερικά εντυπωσιακά αιγυπτιόμορφα αγάλματα: τα πρωτότυπα τα θαύμασα λίγο αργότερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Μαραθώνα

 Ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξη του Ιερού αυτού αλλά και των Λουτρών που έχτισε εκεί ο Ηρώδης ο Αττικός.

Όπως έμαθα, τότε βρίσκονταν πάνω σε νησί, στο κέντρο του έλους.

Είναι γεγονός ότι η  λεωφόρος Μαραθώνος μετά τη Νέα Μάκρη παρουσιάζει μια λίγο περίεργη εικόνα για τόπο ηρωικό.Καθώς οδηγώ με κατεύθυνση τον Τύμβο Μαραθωνομάχων, το Πρωτοελλαδικό Νεκροταφείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Τρόπαιο Μάχης, συναντάω κάθε λίγο και λιγάκι ένα πλήθος από  πινακίδες, ενώ προσπερνώ φυτώρια, μανάβικα, καταστήματα τουριστικών ειδών και περίπτερα-υπερπαραγωγές για τα οποία ενημερώνεσαι συνεχώς «Περίπτερο στα 200 μ.», «Περίπτερο στα 50 μ.» (!).

Λίγο αργότερα,
έστριψα δεξιά προς τον Τύμβο των Αθηναίων μαχητών,

και συνάντησα έναν μεγάλο ειδυλλιακό περιφραγμένο χώρο γεμάτο ελιές, χάρμα οφθαλμών…..

.....ένα βατό μονοπάτι με οδήγησε  στον Τύμβο. Kάτω από τον χωμάτινο αυτό λόφο οι Αθηναίοι έκαψαν τους νεκρούς τους μετά τη Μάχη -και μάλιστα  στο τσάκα-τσάκα- γιατί έπρεπε να τρέξουν στην Αθήνα για να προλάβουν τους Πέρσες στο Φάληρο. 

Ο χώρος στον Τύμβο είναι οργανωμένος, με φιλόξενη υποδοχή, -ένας υπάλληλος έχει μείνει- τουαλέτες, ψύκτες, μια εντυπωσιακή μακέτα, δίγλωσση ενημέρωση. Κατά τ' άλλα, νέκρα!!.....η επισκεψιμότητα είναι σχεδόν μηδενική και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ελπίζουμε πως κάποτε θα ζωντανέψει λίγο...

Δίπλα στον τύμβο, το αντίγραφο του επιτύμβιου επιγράμματος του Σιμωνίδη.....






 

.....και παραδίπλα ένα άγαλμα του στρατηγού  Μιλτιάδη δωρεά της οικογένειας Σπύρου στον Δήμο Μαραθώνα το 2004.
Άδοξο ήταν το τέλος του Μιλτιάδη.....μετά απο μια αποτυχημένη εκστρατεία στη Νάξο κατηγορήθηκε απο τους Αθηναίους και δικάστηκε ως προδότης.....καταδικάστηκε σε θάνατο και οδηγήθηκε -τραυματισμένος απο την εκστρατεία στη φυλακή-.....η ποινή του μετατράπηκε σε χρηματικό πρόστιμο 50 ταλάντων.....κι επειδή δεν είχε να τα δώσει, πέθανε απο το τραύμα του στη φυλακή.

Οι Αθηναίοι λοιπόν μπορεί να έθαψαν στον Τύμβο τους νεκρούς τους, όμως το τρόπαιο της μάχης του Μαραθώνα το έστησαν στη θέση Μεσοσπορίτισσα, κοντά στον Σχινιά, όπου όλα δείχνουν πως έγινε η πιο άγρια μάχη. Εδώ, σήμερα, υπάρχει ένα δεκάμετρο αντίγραφό του. Ο,τι απέμεινε από το αυθεντικό τρόπαιο φυλάσσεται στο Μουσείο.
Εκεί κατευθύνομαι λοιπόν κι εγώ παίρνοντας και πάλι τη λεωφόρο Μαραθώνος. Η περιοχή είναι  επικράτεια των Πακιστανών και των Ινδών Σιχ που εργάζονται σκληρά στις φυτείες της περιοχής και κάθε λίγο και λιγάκι διανύουν πεζοί, με τα ποδήλατά ή τα παπάκια τους -συχνά φορώντας τα παραδοσιακά τους ρούχα- το τμήμα αυτό της μαραθώνιας διαδρομής.


Σε λίγο, στρίβω αριστερά προς τη θέση Τσέπι…..και γρήγορα βλέπω μπροστά μου ένα μεγάλο εντυπωσιακό υπόστεγο.....σήμανση καμία….έπρεπε να κατέβω απ τη μηχανή ώστε να διαβάσω τις σχετικές δίγλωσσες ταμπέλες και να καταλάβω πως βρίσκομαι στο σημαντικότατο Πρωτοελλαδικό Νεκροταφείο, που χρονολογείται από το 4.000 π.Χ.  Εδώ έχει γίνει μια εντυπωσιακή δουλειά. Το κομψό αυτό υπόστεγο τοποθετήθηκε την περίοδο της προετοιμασίας των Ολυμπιακών αγώνων.




Όμως σήμερα ο χώρος ελλείψει υπαλλήλων δεν είναι επισκέψιμος…..










είναι πλήρως εγκαταλελειμμένος…..

και είναι πραγματικά αστείο…να ρίχνουμε λεφτά σε ένα μνημείο, κι ύστερα να το κρατάμε κλειστό. 

\

Συνεχίζω παρακάτω για να εντοπίσω το Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα που βρίσκεται στη θέση Βρανά.....οδηγώ σένα μικρό, εξοχικό δρόμο γεμάτο φυτείες, θερμοκήπια, μυρωδιά κοπριάς, καλαμιές…..ένας  όμορφος τόπος, στη μέση του πουθενά.

Το Μουσείο άλλαξε πρόσωπο το 2004. Παραμένει όμως με μόνο δύο άτομα μόνιμο προσωπικό.….
η επισκεψιμότητα ελάχιστη…..
το Μουσείο είναι μικρό αλλά προσεγμένο, πεντακάθαρο, με κλιματισμό, δίγλωσση ενημέρωση, ράμπα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες…..και εννοείται ότι ξεναγός δεν υπάρχει

Μεταξύ των σημαντικών εκθεμάτων παρατηρούμε καταρχήν το τρόπαιο της Μάχης.....

Τα τρόπαια μάχης ήταν γνωστά απο τα τέλη του 6ου πχ αιώνα, όταν καθιερώθηκε η συνήθεια οι νικητές μιας μάχης ν' αναγείρουν τρόπαιο στο σημείο που είχε καταστραφεί ο εχθρός. Το τρόπαιο αυτό ήταν συνήθως μια απλή κατασκευή -ένας ψηλός κορμός δένδρου που καρφώνονταν τα όπλα του εχθρού και τοποθετούνταν στο τόπο που η μάχη κρίθηκε- όμως μετά τα Μηδικά οι Αθηναίοι ανήγειραν τρόπαια μνημειώδη, αφού μνημειώδεις ήταν κι οι νίκες τους.Το τρόπαιο μάχης συμβόλιζε την κατοχή του πεδίου της μάχης, την δήλωση και την διαιώνιση της νίκης και την τροπή του εχθρού σε φυγή.

.....κτερίσματα από τους τάφους των Αθηναίων αλλά και των Πλαταιών.....

.....ληκύθους.....

.....επιτύμβιες στήλες.....

.....αλλά και πολλά άλλα έργα από τη νεολιθική εποχή έως σήμερα όλα από την περιοχή του Μαραθώνα. 

Περπατώντας έξω από το κτίριο του Μουσείου,  τενίζω το ύψωμα Αγριλίκι. κάπου εκεί -μεταξύ βουνού και παραλίας-  κοντά  έγινε η μάχη. 

Δίπλα στο μουσείο υπάρχει και άλλη μία  εντυπωσιακή κατασκευή το στεγασμένο μεσοελλαδικό νεκροταφείο, που, όπως και το πρωτοελλαδικό, ανέσκαψε ο αρχαιολόγος Σπύρος Μαρινάτος. Η επίσκεψη στο χώρο εξαρτάται από τον πατριωτισμό και τη διάθεση των υπαλλήλων..…προσωπικό δεν υπάρχει.

Συνεχίζοντας πιο κάτω, πάντα στον χώρο του Μουσείου.....

.....και έπειτα από έναν όμορφο περίπατο 150 μέτρων μέσα στη φύση   συνάντησα ένα ακόμα μνημείο.....

.....τον Τύμβο των Πλαταιών -αν και, όπως έμαθα από τον εξυπηρετικότατο φύλακα , κάποιοι αρχαιολόγοι αμφισβητούν αν εδώ είναι όντως θαμμένοι Πλαταιείς.....

 Στον Τύμβο υπάρχει και πορτούλα απ' όπου μπορείς να καταδυθείς στο εσωτερικό του.

Όμως γύρω-γύρω απ το μουσείο δεν μπορείς να μη δεις ένα κοντέινερ.....









.....μια παράγκα και κάτι μπάζα.....

.....απομεινάρια, όλα, των έργων του 2004.....και είναι πράγματι κρίμα για το χώρο.







Δύο σημεία μέσα στον κάμπο -κοντά στο Σχοινιά- τα οποία αναφέρει ο Παυσανίας, το μαρμάρινο Τρόπαιο των Αθηναίων στο οποίο κατευθύνομαι και ένα χαντάκι όπου οι νικητές έθαψαν πρόχειρα τα σώματα των Περσών, οριοθετούν τη θέση της πιο κρίσιμης τροπής της μάχης και της καταστροφής των εχθρών.

Πάλι στη  λεωφόρο Μαραθώνος λοιπόν μια ταμπέλα με οδηγεί δεξιά και η μοτοσικλέτα  σταματά δίπλα σε ένα χωραφάκι στο προαύλιο σχεδόν της μικρής εκκλησίας της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας που έμαθα ότι χτίστηκε το 1960.

Τίποτε δεν προδίδει ότι εδώ έγινε η πιο άγρια μάχη. Και όμως η κορύφωση της μάχης έγινε εδώ  κοντά σ αυτόν τον γεμάτο ψηλά αγριόχορτα χώρο και το Τρόπαιο  ήταν φυσικό να στηθεί στο σημείο όπου έλαβε χώρα το τελευταίο και πιο δραματικό της επεισόδιο.

 Εκεί κοντά βρίσκεται και το Μεγάλο Ελος, όπου πολλοί Πέρσες σφαγιάστηκαν ή πνίγηκαν κατά την υποχώρησή τους.






Η συνάντηση μου  με τη Μακαρία πηγή, η οποία και σήμερα τροφοδοτεί το έλος, ήταν απογοητευτική κάποια ημιερειπωμένα κτίσματα μέσα στην άναρχη βλάστηση.

Η μεγάλη και υπήνεμη ακτή του Σχινιά – ίσως η ωραιότερη φυσική παραλία της Αττικής,και  πολύ κακοπαθημένη από αυθαίρετες κατασκευές- που βρίσκεται λίγο παρακάτω θεωρείται το πιθανότερο σημείο απόβασης των Περσών.....

.....καθώς η μακρόστενη πευκόφυτη νησίδα απομονώνει το Μεγάλο Έλος από τη θάλασσα. Το ολυμπιακό κωπηλατοδρόμιο που βρίσκεται στο βάθος, για το οποίο μία άλλη, σύγχρονη μάχη είχε δοθεί πριν από μερικά χρόνια, ενοχλεί εν τέλει λιγότερο απ τα αυθαίρετα.



«Ξέρεις γιέ μου πού έγινε η μάχη;». με ρώτησε μια γριούλα που καθάριζε πατάτες σένα ταβερνάκι του Σχοινιά.....«Παντού. Σ΄ όλο τον Μαραθώνα» συνέχισε με σιγουριά και περηφάνεια και σήκωσε το χέρι της δείχνοντας όλο το κάμπο.....κι εγώ αισθάνθηκα ότι έδειχνε όλη την Ελλάδα.....και παίρνοντας το δρόμο της επιστροφής σκέφτηκα.....δίκιο έχει ρε Γιώργο!!.....γιατί τελικά οι μεγάλες ιδέες δεν περιορίζονται,.....ταξιδεύουν.

Αυτό κυρίες και κύριοι ήταν το μικρό μου οδοιπορικό στον Μαραθώνα όπου δόθηκε μια μάχη κρίσιμη για την προάσπιση της ελευθερίας και του πολιτισμού μας, μιας μάχης που κρίθηκε από το φρόνημα και τα ιδανικά των μαχητών της.
Και πιστέψτε με και η προάσπιση της ελευθερίας και της δημοκρατίας -έστω, όπως την αισθάνεται ο καθένας μας-  στην εποχή μας καθιστά απαραίτητη κατά τη γνώμη μου την υπενθύμιση αυτού του ηρωικού γεγονότος αλλά και την ανάδειξη του χώρου του Μαραθώνα σαν σύμβολο της πολιτικής ελευθερίας των λαών.